Neuroplastyczność w praktyce - czyli jak odgruzować swój mózg?

Współczesne opracowania potwierdzają, że mózg posiada niezwykłą zdolność do zmiany swojej struktury i sposobu działania pod wpływem zmieniających się warunków otoczenia, doświadczeń, nauki, emocji oraz środowiska. Cecha ta nazywa się neuroplastycznością mózgu.

Jak to wygląda z punktu biologicznego?

Neurony są to komórki nerwowe, których zadaniem jest przetwarzanie i przekazywanie informacji za pomocą sygnału elektrycznego. Neurony komunikują się ze sobą za pomocą połączeń zwanych synapsami. Gdy często wykonujemy określoną czynność, uczymy się czegoś nowego, wielokrotnie powtarzamy dane zachowanie, połączenia te stają się silniejsze. Z kolei połączenia, które nie są używane, stopniowo słabną. Dzięki temu mózg nieustannie dostosowuje się do naszych doświadczeń, tworząc sieci neuronalne odpowiadające naszym codziennym aktywnościom. Największą zdolność do tworzenia nowych połączeń neuronalnych obserwuje się w dzieciństwie i okresie dojrzewania. Wraz z wiekiem efektywność tych procesów może się zmniejszać, przez co mogą wymagać więcej liczby powtórzeń oraz dłuższego czasu.

Jaki wpływ ma neuroplastyczność na nasze życie?

Neuroplastyczność umożliwia uczenie się, zapamiętywanie nowych informacji oraz przystosowywanie się do zmieniających się warunków. To właśnie dzięki niej na przykład możemy:

• Uczyć się nowych rzeczy
  
• Poprawiać pamięć i koncentrację.
  
• Przystosowywać się do zmian Naprawiać częściowo skutki urazów lub chorób w mózgu 
  
• Spowalniać pogarszanie się funkcji poznawczych związane z wiekiem.
  
• Zmieniać nawyki i zastępować niekorzystne zachowania lepszymi.
  

Jak zatem wspierać neuroplastyczność?

Badania wskazują, że regularna aktywność fizyczna, odpowiednia ilość snu, zdrowa dieta oraz utrzymywanie kontaktów społecznych wspierają proces tworzenia nowych połączeń neuronalnych. Korzystny wpływ ma także podejmowanie nowych wyzwań i zdobywanie nowych doświadczeń. Mózg najlepiej rozwija się wtedy, gdy jest aktywny i otrzymuje różnorodne bodźce.

Przykłady zadań: 

• Rozwiązywanie krzyżówek, łamigłówek, sudoku
  
• Mycie zębów niedominującą ręką,
  
• Zmienianie stałej trasy do pracy/szkoły,
  
• Nauka nawet kilku nowych słów po innym języku,
  
• Nauka na pamięć nowego wiersza, piosenki,
  
• Nauka gry na nowym instrumencie,
  
• Zapamiętywanie listy zakupów,
  
• Przeczytanie tekstu wspak,
  
• Rozpoznanie przypraw po zapachu.
  

Najlepiej rozwijają neuroplastyczność zadania, które wymagają wyjścia poza codzienną rutynę. Można powiedzieć, że neuroplastyczność jest dla mózgu tym, czym sprawność fizyczna dla mięśni. Im częściej mózg jest aktywnie wykorzystywany, tym więcej tworzy nowych połączeń nerwowych a to wspiera zdolność adaptacji i radzenia sobie z nowymi zadaniami. Nie muszą to być długie i wymagające ćwiczenia, a nawet krótkie, ale wykonywane regularnie aktywności mogą stopniowo przynosić efekty.

Bagrowski, B. (2023). Neuroplasticity – historical and contemporary perspective from a philosophical, psychological, biological, and clinical perspective. Acta Medicorum Polonorum.

Kossut, M. (2019). Neuroplastyczność – podstawowe mechanizmy. Instytut Biologii Doświadczalnej im. Marcelego Nenckiego, Polska Akademia Nauk w Warszawie. Neuropsychiatria i Neuropsychologia.