Artykuły • 5 minut

Jak style przywiązania kształtują relacje w dorosłości?

„Ciągle trafiam na osoby, które mnie zostawiają..” „Wolę się nie przywiązywać, bo się rozczaruje..” „Mam wrażenie, że zależy mi bardziej niż drugiej stronie…” Jeśli te zdania brzmią znajomo wiedz, ze to nie jest przypadek czy pech w relacjach. W życiu często kierujemy się pewnymi wzorcami, które ukształtowały się w dzieciństwie i z których nie zawsze zdajemy sobie sprawę. To właśnie w tej pierwszej relacji z opiekunem uczymy się, czym jest bliskość, czy można ufać drugiej osobie oraz czy nasze potrzeby są ważne.

Viola Dimitrova

Czym jest przywiązanie?

John Bowlby amerykański psycholog i psychiatra opisuje przywiązanie jako pierwotną emocjonalną więź, która powstaje między dzieckiem, a drugą osobą, najczęściej matką. Dziecko potrzebuje bliskości opiekuna i szuka jej szczególnie wtedy, gdy się boi, jest zestresowane lub niepewne. Obecność opiekuna pomaga mu się uspokoić, zmniejszyć napięcie i poczuć się bezpiecznie. Więź ta jest wrodzonym mechanizmem przystosowawczym organizmu, dzięki której dziecko może nie tylko przetrwać, ale także prawidłowo się rozwijać.

Teoria przywiązania

Na podstawie tego jak dziecko doświadcza bliskości i wsparcia ze strony opiekuna, zaczyna budować w sobie przekonanie, czy świat jest bezpieczny, czy inni ludzie są dostępni oraz czy ja sam jestem ważny i na co zasługuje. Teoria przywiązania stworzona przez John Bowlby zakłada, że właśnie te wczesne relacje z dzieciństwa mają wpływ na zdolność tworzenia trwałych i satysfakcjonujących relacji. Empiryczne potwierdzenie tej teorii stanowi badanie (Strange situation) Mary Ainsworth, które polegało na obserwacji dzieci w sytuacji krótkotrwałej separacji z opiekunem. 

Podczas badania zauważono, że dzieci różnie reagują na rozstanie z opiekunem i na jego powrót. Na tej podstawie wyróżniono trzy style przywiązania.

 

Dzieci o bezpiecznym stylu przywiązania, mimo że odczuwały niepokój podczas rozstania to po powrocie rodzica szybko się uspokajały i szukały z nim kontaktu. Gdy matka była obecna w pokoju, potrafiły się też spokojnie bawić, a kiedy wyszła protestowały, ale potrafiły się rozdzielić od niej bez większego niepokoju. 

Dzieci prezentujące styl lękowo-unikający sprawiały wrażenie mało poruszonych rozstaniem. Często nie szukały kontaktu, a po powrocie rodzica skupiały się bardziej na otoczeniu.  

Z kolei dzieci prezentujące styl lękowo - ambiwalentny reagowały silnym niepokojem już od początku i czuły lęk przed rozstaniem. Po powrocie matki pokazywały upór i gniew, a jednocześnie poszukiwały kontaktu. 

Z czasem po dalszych badaniach do tej teorii dołączono wzorzec zdezorganizowany, w którym zachowanie dziecka było niespójne i chaotyczne. Dziecko jednocześnie dążyło do kontaktu i go unikało.

Wpływ na relacje w przyszłości

Jeśli dziecko dorasta w środowisku, w którym doświadcza bliskości, zrozumienia i przewidywalności, rozwija poczucie bezpieczeństwa i łatwiej buduje relacje oparte na zaufaniu. Osoby z doświadczeniem bezpiecznej więzi zazwyczaj potrafią tworzyć stabilne relacje. Są otwarte na bliskość, ale jednocześnie szanują granice zarówno swoje, jak i partnera. 

Natomiast odmiennie funkcjonują osoby reprezentujące style pozabezpieczne, u których bliskość wiąże się z napięciem, niepewnością. Brak wsparcia, bezpieczeństwa, bliskości może prowadzić do przekonania, że inni ludzie nie są dostępni i nie można na nich polegać. U osób w stylu lękowo - ambiwalentnym widoczna jest silna potrzeba bycia blisko z drugą osobą, jednak towarzyszy jej też ciągła obawa przed odrzuceniem. Osoby te mogą być bardzo zaangażowana w relację, poszukiwać potwierdzenia uczuć partnera i nadmiernie analizować jego zachowanie. Nawet niewielki dystans ze strony partnera może wywoływać silny niepokój, zazdrość lub poczucie zagrożenia, co często prowadzi do napięć w relacji. Osoby o stylu unikająco - ambiwalentnym charakteryzują się tendencją do utrzymywania dystansu emocjonalnego w relacjach. Często unikają głębokiego zaangażowania, ponieważ bliskość może być dla nich źródłem dyskomfortu. Z tego powodu mogą  ograniczać okazywanie emocji czy mieć trudność z mówieniem o swoich potrzebach.

Styl zdezorganizowany charakteryzuje się trudnością w budowaniu stabilnych więzi. Osoby te mogą jednocześnie pragnąć bliskości i się jej obawiać. W relacjach mogą pojawiać się impulsywne reakcje, trudności w regulacji emocji oraz poczucie chaosu.

Warto podkreślić, że

Style przywiązania nie są stałymi cechami, lecz raczej utrwalonymi wzorcami zachowania, które powstały na podstawie wczesnych doświadczeń. Oznacza to, że choć wpływają na sposób funkcjonowania w relacjach, mamy wpływ na ich zmianę. 

Pierwszym krokiem jest uświadomienie sobie schematów: zauważenie, jak reagujemy w relacjach, co wywołuje silne emocje oraz jakie mamy przekonania.

Kolejnym etapem jest próba ich zrozumienia. Wiele z tych reakcji ma swoje źródło we wcześniejszych doświadczeniach.  Ich rozpoznanie pozwala spojrzeć na siebie z większą świadomością i dystansem. Istotną rolę odgrywają również nowe doświadczenia w relacjach. Kontakt z osobami, które są dostępne emocjonalnie i reagują w sposób przewidywalny, może sprzyjać budowaniu większego poczucia bezpieczeństwa. W niektórych przypadkach przydatna okaże się psychoterapia, która daje przestrzeń do głębszej pracy. W jej ramach jednostka uczy się rozpoznawać automatyczne myśli, które pojawiają się na przykład w sytuacji braku odpowiedzi od partnera czy podczas kłótni. Istotnym elementem jest również praca nad zmianą zachowania. Osoba podczas terapii stopniowo uczy się reagować w sposób bardziej adekwatny i świadomy, ograniczając impulsywne reakcje. 

 

Być może zdania, od których zaczynał się ten tekst, nie muszą już opisywać Ciebie To, co kiedyś było sposobem radzenia sobie, dziś już nie jest Ci potrzebne. Możesz stopniowo uczyć się reagować w sposób, który bardziej pasuje do Ciebie i Twojego aktualnego życia.

Potrzebujesz wsparcia?

Umów się na niskopłatną konsultację z jednym z naszych specjalistów.

Umów się

Dorzuć cegiełkę

Twoje wsparcie umożliwia nam kontynuowanie naszej ważnej pracy i rozszerzanie naszego wpływu.

Wesprzyj

Podziel się tym artykułem:

Bądź na Bieżąco

Zapisz się do naszego newslettera, aby otrzymywać aktualizacje o naszych inicjatywach, nadchodzących wydarzeniach i sposobach zaangażowania się w działalność naszej organizacji.