Dlaczego tak wielu młodych dorosłych czuje się zagubionych?
Dominika Majdanik
Praca, studia, relacje, samodzielność, plany na przyszłość. Młoda dorosłość często kojarzy się z wolnością, nowymi możliwościami i ekscytującym początkiem. W rzeczywistości dla wielu osób jest to jednak czas pełen niepewności, porównań i pytań, na które trudno znaleźć jednoznaczną odpowiedź.
Co chcę robić w życiu? Czy podejmuję właściwe decyzje? Dlaczego inni wydają się wiedzieć, dokąd zmierzają, podczas gdy ja wciąż szukam swojego miejsca?
Jeśli zdarza Ci się czuć, że nie nadążasz za życiem, nie wiesz, czego naprawdę chcesz, albo masz wrażenie, że wszyscy wokół radzą sobie lepiej od Ciebie, nie tylko Ty mierzysz się z takimi pytaniami.
Poczucie zagubienia w młodej dorosłości może mieć wiele przyczyn: od presji społecznej i trudności w podejmowaniu decyzji po niepewność ekonomiczną czy zmieniające się potrzeby. Warto przyjrzeć się im bez oceniania siebie i zastanowić, co może pomóc odnaleźć własny kierunek.
Młoda dorosłość - czas wielkich zmian i trudnych pytań
Młoda dorosłość to okres, w którym człowiek stopniowo buduje swoją niezależność, podejmuje coraz więcej decyzji i kształtuje własną tożsamość. Wybór ścieżki zawodowej, rozpoczęcie pracy, wyprowadzka z domu rodzinnego, budowanie związków czy określanie własnych wartości to tylko niektóre z wyzwań, które mogą pojawić się w tym czasie.
Każda z tych zmian wymaga przystosowania się do nowych warunków. Co więcej, wiele z nich zachodzi jednocześnie. Można kończyć studia, szukać pierwszej pracy, próbować utrzymać relacje i zastanawiać się, czy obrana droga rzeczywiście odpowiada własnym potrzebom.
Psychologia rozwoju zwraca uwagę, że kształtowanie tożsamości i podejmowanie decyzji dotyczących przyszłości to ważne zadania rozwojowe.
Psycholog Jeffrey Jensen Arnett opisał okres wkraczania w dorosłość jako emerging adulthood, czyli wyłaniającą się dorosłość. W swojej koncepcji skupił się przede wszystkim na osobach w wieku 18-25 lat, które mają możliwość eksplorowania różnych dróg życiowych przed podjęciem długoterminowych zobowiązań. Przebieg tego okresu zależy jednak od warunków społecznych, ekonomicznych i indywidualnej sytuacji.
Jest to czas sprawdzania różnych możliwości, poznawania własnych przekonań i poszukiwania odpowiedzi na pytanie: kim właściwie jestem i jak chcę żyć?
Właśnie dlatego niepewność nie musi oznaczać, że podejmujemy niewłaściwe decyzje. Czasami jest częścią procesu poznawania siebie.
Problem pojawia się wtedy, gdy traktujemy ją jak dowód własnej niekompetencji. Zamiast pomyśleć: „Jestem na etapie szukania swojej drogi”, zaczynamy mówić sobie: „Powinienem już wiedzieć, co robić”, „Jestem w tyle” albo „Inni mają swoje życie poukładane, tylko ja nie”.
Takie przekonania mogą zwiększać stres, obniżać poczucie własnej wartości i sprawiać, że podejmowanie kolejnych decyzji staje się jeszcze trudniejsze.
Presja, by mieć życie zaplanowane przed trzydziestką
Jednym z powodów, dla których młodzi dorośli czują się zagubieni, jest przekonanie, że dorosłość powinna przebiegać według określonego scenariusza.
Ukończ studia. Znajdź dobrą pracę. Zacznij dobrze zarabiać. Zbuduj stabilny związek. Kup mieszkanie. Rozwijaj się. Podróżuj. Spełniaj marzenia. A przy tym wszystkim nie zapominaj o odpoczynku i ciesz się życiem.
Choć każdy z tych elementów może być wartościowy, ich nagromadzenie tworzy obraz dorosłości, w którym właściwie nie ma miejsca na pomyłki, przerwy ani zmianę zdania.
Młody człowiek może zacząć postrzegać swoje życie jako projekt, który należy zrealizować w określonym czasie. Każde odstępstwo od oczekiwanego harmonogramu staje się wtedy powodem do niepokoju.
Nie masz jeszcze wymarzonej pracy? Zaczynasz zastanawiać się, czy dobrze wykorzystujesz swój potencjał. Nie jesteś w związku? Możesz odczuwać, że coś Cię omija. Nie wiesz, jaki kierunek zawodowy wybrać? Pojawia się lęk, że za chwilę będzie za późno na zmianę.
Tymczasem życie rzadko przebiega zgodnie z jednym, uniwersalnym planem. Ludzie podejmują decyzje w różnym wieku, zmieniają zawody, kończą kolejne etapy edukacji, budują relacje i odkrywają nowe zainteresowania w odmiennym tempie.
Nie musisz mieć całego życia zaplanowanego, żeby podejmować dobre decyzje.
Warto też pamiętać, że presja osiągnięć może sprawić, że przestajemy pytać siebie, czego naprawdę chcemy. Zamiast tego koncentrujemy się na tym, co powinniśmy osiągnąć, aby spełnić oczekiwania innych.
A przecież realizowanie cudzej wizji sukcesu nie zawsze prowadzi do satysfakcji. Można mieć dobrą pracę, realizować kolejne cele i jednocześnie odczuwać pustkę, jeśli obrana droga nie jest zgodna z własnymi potrzebami i wartościami.
Media społecznościowe i pułapka porównywania się z innymi
Współczesna młoda dorosłość to także życie w świecie, w którym niemal nieustannie mamy dostęp do informacji o tym, co robią inni.
W mediach społecznościowych widzimy awanse, podróże, zaręczyny, nowe mieszkania, rozwijające się kariery, sukcesy finansowe i spektakularne przemiany.
Nawet jeśli wiemy, że publikowane materiały przedstawiają tylko wybrany fragment rzeczywistości, porównywanie się z nimi może następować automatycznie.
Kiedy oglądamy czyjeś osiągnięcia, często zestawiamy je z własnymi wątpliwościami. Widzimy czyjś sukces, ale nie znamy wszystkich okoliczności, które do niego doprowadziły. Nie wiemy, ile było prób, porażek, wsparcia ze strony innych osób ani jak ta osoba czuje się poza kadrem.
W efekcie możemy porównywać własne codzienne życie z wyselekcjonowanym obrazem cudzej rzeczywistości.
Nie oznacza to, że media społecznościowe zawsze działają negatywnie. Mogą być źródłem inspiracji, wiedzy i poczucia wspólnoty. Znaczenie ma jednak sposób, w jaki z nich korzystamy, oraz to, jak wpływają na nasze samopoczucie.
Warto od czasu do czasu zadać sobie pytanie: czy treści, które oglądam, pomagają mi lepiej zrozumieć własne cele, czy sprawiają, że coraz bardziej próbuję żyć według cudzych oczekiwań?
Jeśli zauważasz, że określone profile regularnie pogarszają Twoje samopoczucie, możesz ograniczyć kontakt z nimi lub zmienić rodzaj oglądanych treści.
Czyjś sukces nie odbiera wartości Twoim staraniom, a inna ścieżka życiowa nie oznacza, że Twoja jest niewłaściwa.
Nadmiar możliwości - dlaczego tak trudno podjąć decyzję?
Mogłoby się wydawać, że im więcej możliwości mamy, tym łatwiej znaleźć coś odpowiedniego. W praktyce duża liczba opcji może czasami utrudniać podejmowanie decyzji, zwłaszcza gdy różnią się one w wielu istotnych dla nas aspektach, a konsekwencje wyboru trudno przewidzieć.
Nie jest to jednak regułą. Badania nad tak zwanym przeciążeniem wyborem pokazują, że znaczenie mają również warunki podejmowania decyzji, jej złożoność oraz nasze preferencje.
Współczesny młody dorosły może wybierać spośród wielu kierunków studiów, ścieżek zawodowych, kursów, sposobów zarabiania i pomysłów na rozwój. Może zmienić branżę, rozpocząć pracę zdalną, wyjechać za granicę albo spróbować zupełnie nowego zajęcia.
Ta różnorodność daje wolność, ale niekiedy wiąże się również z napięciem.
Co, jeśli wybiorę źle? Co, jeśli inna praca byłaby lepsza? A jeśli za kilka lat uznam, że zmarnowałem czas? Może lepiej jeszcze poczekać, zdobyć więcej informacji i dokładniej wszystko przemyśleć?
W ten sposób poszukiwanie najlepszego rozwiązania może przerodzić się w niekończące się analizowanie. Potocznie nazywa się to paraliżem decyzyjnym, czyli sytuacją, w której nadmierne rozważanie możliwości utrudnia dokonanie wyboru.
Niektóre osoby dodatkowo odczuwają silną potrzebę podejmowania wyłącznie właściwych decyzji. Traktują każdy wybór tak, jakby miał zadecydować o całej ich przyszłości.
Warto jednak pamiętać, że wiele decyzji można później zmienić lub skorygować. Wybór pierwszej pracy nie musi oznaczać pozostania w jednej branży przez całe życie. Rozpoczęcie studiów nie wyklucza późniejszej zmiany zainteresowań.
Zamiast pytać: „Która decyzja będzie idealna?”, spróbuj zapytać: „Która z dostępnych możliwości jest wystarczająco dobra na obecnym etapie mojego życia?”
Nie zawsze potrzebujesz stuprocentowej pewności. Czasami potrzebujesz wystarczającej ilości informacji, określenia swoich priorytetów i gotowości do uczenia się na podstawie doświadczeń.
Czy wiem, czego chcę, czy tylko spełniam oczekiwania innych?
Kolejnym źródłem zagubienia może być trudność w rozpoznawaniu własnych potrzeb.
Od najmłodszych lat otrzymujemy komunikaty dotyczące tego, jak powinniśmy się zachowywać, uczyć, pracować i budować relacje. Rodzina, szkoła, środowisko rówieśnicze i kultura przekazują nam określone wyobrażenia o sukcesie oraz szczęściu.
Nie ma w tym niczego niezwykłego - otoczenie pomaga nam kształtować wartości i poznawać świat. Problem pojawia się wtedy, gdy z czasem trudno nam odróżnić własne pragnienia od oczekiwań, które przyswoiliśmy.
Możemy wybierać kierunek studiów, ponieważ wydaje się prestiżowy. Podejmować pracę, która dobrze wygląda w oczach innych. Pozostawać w określonym środowisku, ponieważ boimy się rozczarować bliskich.
Możemy nawet realizować marzenia, które kiedyś rzeczywiście były nasze, ale dziś już do nas nie pasują.
W takiej sytuacji pojawia się pytanie: „Dlaczego nie czuję satysfakcji, skoro przecież robię wszystko tak, jak należy?”
Czasami odpowiedź nie polega na tym, że robimy za mało. Być może zbyt długo koncentrujemy się na tym, co wypada, co powinniśmy i czego oczekują od nas inni.
Budowanie własnej tożsamości wymaga stopniowego rozpoznawania tego, co jest dla nas ważne. Nie zawsze jest to łatwe, zwłaszcza gdy nasze potrzeby różnią się od oczekiwań bliskich osób.
Pomocne mogą być następujące pytania:
Co robię dlatego, że naprawdę tego chcę, a co dlatego, że boję się oceny innych?
Jakie wartości są dla mnie najważniejsze?
W jakich sytuacjach czuję się najbardziej sobą?
Co chciałbym zmienić w swoim życiu, gdybym nie musiał niczego nikomu udowadniać?
Nie musisz znać odpowiedzi na wszystkie te pytania od razu. Samo ich zadawanie może być początkiem lepszego rozumienia siebie.
Niepewność ekonomiczna i lęk o przyszłość
Poczucia zagubienia młodych dorosłych nie można sprowadzać wyłącznie do indywidualnego sposobu myślenia. Istotne znaczenie mają również warunki, w których próbują budować swoje życie.
Koszty mieszkania, niepewność zatrudnienia, wysokie wydatki, trudności z uzyskaniem stabilności finansowej czy obawy dotyczące przyszłości mogą realnie utrudniać podejmowanie decyzji.
Trudno planować kolejne lata, kiedy nie wiadomo, czy obecna praca zapewni wystarczające dochody albo czy będzie można pozwolić sobie na samodzielne mieszkanie. Trudno również czuć pełną niezależność, gdy codzienne funkcjonowanie wymaga stałego wsparcia finansowego rodziny.
W takich okolicznościach niepewność nie jest wyłącznie problemem emocjonalnym. Może wynikać z rzeczywistych ograniczeń i trudnych warunków życiowych.
Warto o tym pamiętać, ponieważ łatwo obarczyć siebie odpowiedzialnością za wszystko, co nie układa się zgodnie z planem. Możemy uznać, że jesteśmy niewystarczająco zaradni, zbyt mało ambitni lub nie potrafimy dobrze organizować swojego życia.
Tymczasem nie każdą przeszkodę da się pokonać wyłącznie pozytywnym nastawieniem czy lepszym planowaniem.
Oczywiście warto szukać rozwiązań, rozwijać umiejętności i korzystać z dostępnego wsparcia. Równie ważne jest jednak realistyczne ocenianie własnej sytuacji oraz uznanie, że nie wszystko zależy od nas.
Odpowiedzialność za własne życie nie oznacza odpowiedzialności za wszystkie okoliczności, w których przyszło nam żyć.
Czasami największym krokiem w stronę stabilności nie jest osiągnięcie kolejnego celu, ale znalezienie wsparcia, uporządkowanie najpilniejszych spraw i zaakceptowanie, że pewne procesy wymagają czasu.
Przemęczenie i presja nieustannego rozwoju
Wielu młodych dorosłych funkcjonuje w przekonaniu, że nieustannie powinni pracować nad sobą. Zdobywać nowe kompetencje, rozwijać zainteresowania, dbać o relacje, poprawiać kondycję, troszczyć się o zdrowie psychiczne i wykorzystywać każdą okazję do rozwoju.
Samorozwój może być wartościowy, ale staje się obciążeniem, gdy zamienia się w kolejny obowiązek, którego nigdy nie udaje się w pełni zrealizować.
Jeśli każdą wolną chwilę traktujemy jako niewykorzystaną szansę, odpoczynek zaczyna wywoływać poczucie winy. Nawet po produktywnym dniu możemy mieć wrażenie, że mogliśmy zrobić więcej.
Kiedy jesteśmy przeciążeni, trudniej nam podejmować decyzje, dostrzegać różne możliwości i oceniać własną sytuację z dystansu.
Zdarza się również, że próbujemy rozwiązać poczucie zagubienia poprzez zwiększanie aktywności. Zapisujemy się na kolejne kursy, wyznaczamy nowe cele i planujemy następne zmiany, licząc na to, że wreszcie poczujemy się wystarczająco dobrze.
Tymczasem czasami nie potrzebujemy kolejnego zadania. Potrzebujemy sprawdzić, czego naprawdę nam brakuje.
Więcej o regeneracji i równowadze między działaniem a odpoczynkiem
przeczytasz w artykule „Sztuka zwalniania - jak odpoczywać i zadbać o siebie?”.
Jak poradzić sobie z poczuciem zagubienia? 5 kroków, które warto wypróbować
Nie istnieje jeden sposób, który sprawdzi się u każdej osoby. Można jednak zacząć od działań, które pomagają lepiej rozumieć własną sytuację i podejmować decyzje dotyczące najbliższej przyszłości.
1. Rozpoznaj, czego dotyczy Twoje zagubienie
Nie musisz dziś wiedzieć, gdzie będziesz pracować za dziesięć lat, jak będzie wyglądało Twoje życie osobiste ani czy obecne decyzje okażą się najlepsze.
Spróbuj jednak zastanowić się, co konkretnie budzi Twoją niepewność.
Czy chodzi przede wszystkim o pracę, relacje, pieniądze, wybór studiów, a może o poczucie, że obecna codzienność nie odpowiada Twoim potrzebom?
Nazwanie problemu może pomóc odróżnić sprawy, na które mamy wpływ, od tych, które zależą również od innych okoliczności.
2. Oddziel swoje potrzeby od cudzych oczekiwań
Zapisz kilka rzeczy, które uważasz za ważne w życiu. Mogą to być relacje, bezpieczeństwo, niezależność, rozwój, kreatywność, spokój lub możliwość pomagania innym.
Następnie zastanów się, na ile Twoje obecne decyzje są zgodne z tymi wartościami.
Nie chodzi o to, aby natychmiast zmieniać całe swoje życie. Celem jest zauważenie, w jakim kierunku chcesz podążać i które obszary wymagają większej uwagi.
3. Sprawdź jedną możliwość, zanim zdecydujesz o całej przyszłości
Wyobraź sobie osobę, która kończy studia, ale nie wie, czy chce pracować w wyuczonym zawodzie.
Zamiast od razu podejmować decyzję o całkowitej zmianie kierunku, może porozmawiać z kimś pracującym w interesującej ją branży, uczestniczyć w spotkaniu branżowym albo sprawdzić, jakie obowiązki wiążą się z konkretnym stanowiskiem.
Takie działania nie gwarantują znalezienia idealnej odpowiedzi. Pozwalają jednak zdobyć informacje, których często nie da się uzyskać, rozważając wszystkie możliwości wyłącznie w myślach.
Nie każda decyzja wymaga natychmiastowej deklaracji na całe życie.
4. Zauważaj własne postępy zamiast wyłącznie cudzych osiągnięć
Zamiast zastanawiać się, dlaczego ktoś osiągnął więcej, spróbuj zauważyć, czego udało Ci się nauczyć w ostatnim czasie.
Może lepiej rozpoznajesz swoje emocje, potrafisz powiedzieć „nie”, odważniej podejmujesz decyzje albo zaczynasz rozumieć, czego nie chcesz już akceptować.
Takie zmiany nie zawsze są widoczne na pierwszy rzut oka, ale również mają znaczenie.
Rozwój nie musi wyglądać spektakularnie, aby był prawdziwy.
5. Korzystaj ze wsparcia, kiedy go potrzebujesz
Nie wszystkie trudności trzeba rozwiązywać samodzielnie. Rozmowa z zaufaną osobą może pomóc uporządkować myśli, spojrzeć na sytuację z innej perspektywy i lepiej rozpoznać własne możliwości.
Wsparcie nie musi polegać na otrzymaniu gotowej odpowiedzi. Czasami najcenniejsza jest rozmowa, podczas której możemy spokojnie zastanowić się nad tym, co jest dla nas ważne.
Jeśli nie masz takiej osoby w najbliższym otoczeniu albo trudności są szczególnie obciążające, możesz rozważyć rozmowę ze specjalistą.
Kiedy zagubienie przestaje być tylko etapem poszukiwania siebie?
Warto odróżnić niepewność, która pojawia się w okresie zmian, od trudności, które zaczynają wyraźnie utrudniać codzienne funkcjonowanie.
Samo zastanawianie się nad przyszłością nie oznacza problemów ze zdrowiem psychicznym. Niepokój może jednak wymagać większej uwagi, jeśli utrzymuje się przez dłuższy czas, nasila się lub wpływa na różne obszary życia.
Zwróć uwagę między innymi na sytuacje, w których:
przez większość dni odczuwasz przygnębienie, napięcie lub silny lęk;
coraz trudniej jest Ci wykonywać codzienne obowiązki;
masz problemy ze snem, koncentracją lub apetytem;
wycofujesz się z relacji i aktywności, które wcześniej sprawiały Ci przyjemność;
stale krytykujesz siebie i odczuwasz, że Twoje działania nie mają wartości;
podejmowanie nawet niewielkich decyzji wywołuje bardzo silny stres.
Nie jest to lista diagnostyczna, a występowanie pojedynczego objawu nie przesądza o konkretnym zaburzeniu. Jeśli jednak zauważasz u siebie takie trudności, warto porozmawiać z psychologiem, psychoterapeutą lub lekarzem.
Nie trzeba czekać na moment kryzysowy, aby skorzystać z profesjonalnej pomocy.
Nie musisz znać całej swojej przyszłości
Młoda dorosłość może być czasem nowych możliwości, ale również niepewności, zmieniających się planów i trudnych wyborów. Nie zawsze wiemy, jaka praca będzie dla nas odpowiednia, jak potoczą się nasze relacje lub gdzie będziemy za kilka lat. Na nasze decyzje wpływają nie tylko osobiste marzenia i ambicje, lecz także warunki życia, dostępne możliwości oraz oczekiwania otoczenia. Dlatego zamiast wymagać od siebie gotowego planu na całą przyszłość, warto zastanowić się, co jest ważne na obecnym etapie. Nie musisz znać całej drogi, żeby zdecydować o swoim następnym kroku. A jeśli obecnie trudno Ci określić, jaki to krok, możesz zacząć od rozmowy i spokojnego przyjrzenia się swojej sytuacji. Fundacja Powołani do Szczęścia oferuje między innymi Telefon Wsparcia Online dla młodych dorosłych w wieku 18-39 lat. To możliwość rozmowy, nazwania swoich potrzeb i uzyskania wsparcia w trudnym momencie. Nie musisz mieć gotowych odpowiedzi, aby zacząć ich szukać.
Źródła
Arnett, J. J. (2000). Emerging adulthood: A theory of development from the late teens through the twenties.American Psychologist, 55(5), 469-480. DOI: 10.1037/0003-066X.55.5.469.
Scheibehenne, B., Greifeneder, R., & Todd, P. M. (2010). Can there ever be too many options? A meta-analytic review of choice overload. Journal of Consumer Research, 37(3), 409-425. DOI: 10.1086/651235.
Ansari, S., i in. (2024). Social media use and well-being: A systematic review and meta-analysis. Cyberpsychology, Behavior, and Social Networking, 27(10), 704-719. DOI: 10.1089/cyber.2024.0001.
World Health Organization. (2026). Depressive disorder (depression). WHO - informacje o depresji i jej objawach.
Potrzebujesz rozmowy/wsparcia?
Umów się na niskopłatną konsultację z jednym z naszych specjalistów.
Zapisz się do naszego newslettera, aby otrzymywać aktualizacje o naszych inicjatywach, nadchodzących wydarzeniach i sposobach zaangażowania się w działalność naszej organizacji.