Odpowiedz sobie czy długo pozwoliłbyś komuś tak się traktować?
Ale od początku. Czym właściwie jest myślenie?
Edward Nęcka definiuje myślenie jako proces poznawczy polegający na przekształcaniu i organizowaniu informacji w celu nadawania im znaczenia oraz tworzenia nowych wniosków i rozwiązań. Myślenie obejmuje trzy główne działania umysłowe: rozumowanie jest to logiczne wyciąganie wniosków, rozwiązywanie problemów, czyli szukanie sposobu, który pomoże nam osiągnąć cel oraz podejmowanie decyzji, czyli podjęcie wyboru z dostępnych opcji.
Procesy te są ze sobą powiązane i często się przenikają na przykład podczas rozwiązywania problemu osoba może jednocześnie rozumować i podejmować decyzje. Nie zawsze jednak występują one łącznie; możliwe jest podejmowanie decyzji bez głębszego namysłu lub rozumowanie bez konkretnego problemu.
Jeśli ktoś kieruje do siebie negatywne komunikaty, takie jak „nie dam rady”, „jestem beznadziejny” czy „inni są lepsi”, to tego typu myśli wpływają na powstawanie ograniczających przekonań. Przekonania te następnie oddziałują na podejmowane decyzje i działania.
Samospełniająca się przepowiednia (Robert K. Merton 1948)
Jest to zjawisko, które polega na tym, że przekonania jakie ma jednostka wpływają na jej zachowanie w taki sposób, że prowadzi to do potwierdzenia tych przekonań. Na przykład jeśli dana osoba myśli „nie dam rady”, „i tak mi się nie uda”, „zawsze mi źle idzie” może podejmować mniej działań, szybciej się poddawać i unikać takich wyzwań. W rezultacie rzeczywiście osiąga gorsze efekty, co utwierdza ją w pierwotnym przekonaniu.
Efekt potwierdzenia (Peter Wason 1960)
To błąd poznawczy, który polega na tendencji do wyszukiwania i interpretowania informacji w sposób zgodny z już posiadanymi przekonaniami. Jednostka ignoruje dane sprzeczne i wzmacnia te, które potwierdzają jej sposób myślenia. Na przykład ktoś uważa, że „jest słaby w swojej pracy”. W konsekwencji koncentruje się tylko na błędach, długo pamięta gdy ktoś mu zwrócił uwagę, pomija usłyszane pochwały i sukcesy, a więc tworzy obraz siebie zgodny z tym przekonaniem,
Automatyczne myśli
Każdego dnia przez głowę człowieka przelatują tysiące myśli. Aaron Beck wskazywał, że szczególną ich część stanowią tzw. automatyczne myśli. Są one naturalnym elementem funkcjonowania człowieka, pojawiają się szybko, bez świadomego wysiłku i często stanowią pierwszą interpretację sytuacji. Myśli automatyczne są wynikiem wcześniej ukształtowanych schematów poznawczych, które pomagają mózgowi szybko przetwarzać informacje. I choć pełnią ważną funkcję adaptacyjną, mogą jednocześnie stanowić źródło błędów.
Myśli stanowią podstawowy element funkcjonowania człowieka
Pojawiają się nieustannie i często automatycznie. Choć są nasze „własne” często mogą wprawiać w złe samopoczucie. Na ich treść wpływają poprzednie doświadczenia, utrwalone wzorce, aktualne emocje, bodźce z otoczenia. Oznacza to, że często nie są odzwierciedleniem rzeczywistości, lecz jej interpretacją. Zrozumienie mechanizmów powstawania myśli pozwala na większą kontrolę nad tym, jak wpływają na nasze funkcjonowanie. Zmiana zaczyna się od zauważenia tych utrudniających myśli i zadania pytania, czy na pewno są one prawdziwe i pomocne. Następny krok to stopniowa nauka zastępowania myśli ograniczających tymi prawdziwymi i wspierającymi. Nie jest to proces szybki ani łatwy, ale możliwy i wart podjęcia. Każda mała zmiana w sposobie myślenia może prowadzić do zmiany w zachowaniu, a to z kolei wpływa na życie.Pamiętaj, że masz wpływ na zmianę
Myśli można porównać do pociągów na peronie: przyjeżdżają i odjeżdżają, ale to od nas zależy, do którego wsiądziemy.Beck, A. T. (1976). Cognitive Therapy and the Emotional Disorders. New York: International Universities Press.
Merton,K.R. (1948). The Self-Fulfilling Prophecy”, The Antioch Review.
Nęcka, E., Orzechowski,J., Szymura,B. (2006). Psychologia poznawcza. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN.
Wason, P. C. (1960). On the failure to eliminate hypotheses in a conceptual task. Quarterly Journal of Experimental Psychology
Podziel się tym artykułem: